EY İMAN EDENLER! Allah’ın işâretlerine[1] (ibadet yerlerine), savaşın haram olduğu aya, (beslenmeniz ve Kâbe’yi ziyarete gelenler için kesilecek) kurbana, (bu kurbanlıklara takılı) gerdanlıklara[2] ve de Rab’lerinden bol nimet, hoşnutluk isteyerek Kâ’be’ye gelenlere, sakın saygısızlık etmeyin.[3] İhramdan çıktığınızda (isterseniz) avlanın. Sizi Mescid-i Haram’dan (Kâbe’den) alıkoydular diye,[4] birtakım kimselere beslediğiniz kin, sakın ha sizi, haddi aşmaya sürüklemesin. İyilik ve takvâ (Allah’a karşı gelmekten sakınma) üzere yardımlaşın. Ama günah ve düşmanlık üzere yardımlaşmayın. Allah’a karşı gelmekten sakının. Çünkü Allah’ın cezası çok şiddetlidir.[5]
______________________
[1] Şeâir; Allah’a kulluk etmeye vesile olan, saygı gösterilmesi ve korunması gereken belli işaret ve semboller anlamına gelir. Burada her ne kadar hac menasiki denen ve hac ibadetinin yapıldığı yerler olan Ka’be, Safa ile Merve, Arafat, Mina ve Müzdelife kast edilmiş olsa da aslında bunlar, ezan, Kur’an, mescitler vs gibi İslam dininin tüm simgelerini ve kutsallarını da kapsar. Çünkü Safa ile Merve’nin ve kurbanlık hayvanların da şeâirullâhtan olduğu beyan edilmiştir (Bakara 2/158, Hac 22/36). Başka bir ayette ise Allah Teâlâ, şeâirullâha yani kendi koyduğu simgelere saygı gösterilmesinin, kalplerin takvasına bağlı olduğunu bildirmiştir (Hac 22/32).
[2] Harem bölgesinde kesilmek üzere götürülen hayvanlar “hedy” diye adlandırılır (Mâide 5/95, Fetih 48/25). Bu ayetteki (الْقَلآئِدَ = el-kalâid) ise gerdanlıklar anlamındadır. Hedy kelimesinden hemen sonra gelmesi sebebiyle, tanınıp saygı gösterilsin diye o kurbanlıkların boynuna takılan özel süsler demektir.
[3] “Saygısızlık etmeyin” şeklinde tercüme edilen ibare (لاَ تُحِلُّواْ= helal saymayın)’dır. Helal; mübah olan bir şey veya kişinin yapıp yapmamakta serbest olduğu eylemdir. Bu ayet, Safa ile Merve arasında say, hacıların kurban bayramında kesmek üzere getirdikleri kurbanlıklar (Hac 2/28) gibi Allah’a kulluğun sembollerinden olan şeylere saygısızlığı yasaklamaktadır (Bakara 2/158,196, Hac 22/32, 36). Haram aylar helal sayılamayacağı gibi herhangi bir zamanda ibadet için Mekke’ye gelenler de helal yani dokunulabilir sayılamaz.
[4] Fetih 48/25
[5] Ayetteki (شديد =şedîd), sıkı bağ kuran veya sıkıca bağlı demektir. Allah’ın ödülü veya cezası, kulun fiiline bağlıdır (En’âm 6/160).
Alternatif Anlatımlar
Kısa ve Öz Anlatım
5/2 ayetinde «EY İMAN EDENLER! Allah’ın işâretlerine (ibadet yerlerine), savaşın haram olduğu» ifadesi öne çıkar. Ayetin dile getirdiği durum ahde bağlılık, helal-haram sınırları ve adalet bağlamında ele alınabilir. Metinde belirtilen muhatap, eylem ve sınırlar birlikte değerlendirilmelidir.
Açıklayıcı Anlatım
Bu ayetin başlangıcındaki «EY İMAN EDENLER! Allah’ın işâretlerine (ibadet yerlerine), savaşın haram olduğu» sözleri, ahde bağlılık, helal-haram sınırları ve adalet çerçevesinde dikkatle okunmalıdır. Sözleşme ve sorumluluk ilişkisini ayetin kendi ifadesi üzerinden okumak. Özellikle ayette bildirilen durum ile okurun kendi varsayımları birbirinden ayrılmalıdır. Böylece metnin belirttiği sorumluluk veya bilgilendirme, ayette bulunmayan ayrıntılar eklenmeden anlaşılabilir.
Detaylı Anlatım
5. surenin 2. ayetinde yer alan «EY İMAN EDENLER! Allah’ın işâretlerine (ibadet yerlerine), savaşın haram olduğu» ifadesi, ahde bağlılık, helal-haram sınırları ve adalet konularıyla ilişkili bir okuma imkânı sunar. İlk olarak cümlenin kime seslendiği, neyi bildirdiği ve varsa hangi şartları ortaya koyduğu belirlenmelidir. Sözleşme ve sorumluluk ilişkisini ayetin kendi ifadesi üzerinden okumak. Ayetin öncesi ve sonrasındaki ifadeler, kullanılan kelimelerin hangi bağlamda söylendiğini anlamaya yardımcı olur. Bununla birlikte surenin genel teması, her ayetin aynı hükmü içerdiği anlamına gelmez. Bu sebeple anlatımda doğrudan ayetten çıkan anlam ile daha geniş yorum birbirinden ayrılmalı; metinde açıkça bulunmayan sonuçlar kesin hüküm gibi sunulmamalıdır.
