Şems

~ Güneş’in hemen ardından Ay’ın zikredilmesi, ana ayette başlayan göksel düzen anlatısını sürdürür ve birbirini izleyen kozmik unsurları aynı yemin dizisinde buluşturur.

~ Ana ayetteki Güneş ve kuşluk aydınlığı, burada gündüzün görünür hâle gelmesiyle tamamlanır; böylece ışık ve gündüz arasındaki doğrudan bağ vurgulanır.

~ Şems 1 Güneş’e ve aydınlığına dikkat çekerken bu ayet Güneş’i ısı ve ışık yayan bir lâmba olarak tanıtarak aynı kozmik olguyu açıklar.

~ Ana ayette Ay’ın takip ettiği varlık Güneş’tir. Bu nedenle önceki ayet, Güneş ile Ay arasında kurulan ardışık anlatının doğrudan başlangıcını oluşturur.

~ Güneş ve Ay’dan sonra gündüzün anılması, surenin göksel düzeni ardışık unsurlarla anlatmayı sürdürdüğünü ve ışıkla zaman arasındaki ilişkiye dikkat çektiğini gösterir.

~ Ay’ın anıldığı ayetin ardından gündüz ve gecenin zikredilmesi, gökte gözlenen değişimleri daha geniş bir zaman ve aydınlık-karanlık düzeni içinde tamamlar.

~ Ana ayette gündüzün açığa çıkardığı unsur Güneş’tir. Surenin ilk ayeti Güneş ve aydınlığını zikrederek üçüncü ayetteki gündüz anlatımının doğrudan zeminini oluşturur.

~ Gündüzün açığa çıkarıcı özelliğinin hemen ardından gecenin karanlığa boğucu yönü zikredilir; iki ayet aydınlık ve karanlığın birbirini izleyen karşılıklı görünümünü tamamlar.

~ Şems 3 gündüzün görünür kılıcı yönüne dikkat çekerken bu ayet gece ile gündüzün değişmesini açıkça bir işaret olarak nitelendirerek aynı kozmik düzeni açıklar.

~ Önceki ayet gündüzün Güneş’i açığa çıkarmasını anlatırken ana ayet gecenin onu örtmesini bildirir; böylece aydınlık ve karanlık karşılıklı biçimde tamamlanır.

~ Bu ayette de gecenin temel niteliği örtmek ve kaplamak fiiliyle anlatılır. Böylece Şems 4’teki gecenin örtücülüğünü doğrudan destekleyen aynı anlatım görülür.

~ Ana ayette gecenin örtmesi öne çıkarılırken bu ayet gece ile gündüzün değişmesini açıkça bir işaret sayarak aynı kozmik düzenin düşünülmesi gereken yönünü belirtir.

~ Göğün ve onu bina edenin ardından yer ile onu yayıp döşeyenin zikredilmesi, yaratılış anlatısını gökten yeryüzüne taşıyarak iki büyük alanı birlikte düşündürür.

~ Bu ayet göğün bina edilmesini doğrudan ifade eder ve insana ona bakmasını söyler; böylece Şems 5’teki gök ve bina kavramlarını açık biçimde destekler.

~ Bakara 22 de göğü bina olarak zikrederek Şems 5’in anlatımıyla doğrudan birleşir; ayrıca yeri ve göğü aynı yaratılış düzeni içinde birlikte ele alır.

~ Ana ayetten hemen önce göğün ve onu bina edenin zikredilmesi, gök ile yerin aynı yemin dizisi içinde yaratılışın iki büyük alanı olarak sunulduğunu gösterir.

~ Bu ayet yeryüzünün yayılıp döşenmesini açık biçimde bildirerek Şems 6’daki ifadeyi doğrudan destekler ve aynı yaratılış unsurunu benzer bir anlatımla açıklar.

~ Bakara 22 yeryüzünün döşenmesini ve göğün bina edilmesini birlikte anarak Şems 5 ve 6’da peş peşe gelen gök ve yer anlatımını doğrudan destekler.

~ Ana ayette düzenlenip şekillendirilen nefs, hemen sonraki ayette kendisine verilen bozulabilme ve korunma özellikleriyle açıklanır; böylece benliğin yaratılış yapısı daha belirgin hâle gelir.

~ Düzenlenmiş nefsin anlatımı, burada benliği temiz tutma sorumluluğuna bağlanır. Böylece yaratılışta verilen yapı ile insanın benliğine yönelik tutumu arasında ilişki kurulur.

~ İnfitar 7 insanın yaratılması, şekillendirilmesi ve dengeli kılınmasını birlikte bildirerek Şems 7’de nefsin düzenlenmesi ve şekillendirilmesi anlamını doğrudan destekler.

~ Ana ayette fücur ve takva kendisine verilen varlık, burada düzenlenip şekillendirilen nefis olarak tanıtılır; iki ayet birlikte insan benliğinin yaratılış yapısını açıklar.

~ Fücur ve takvanın bildirilmesinden hemen sonra nefsin temiz tutulmasının sonucu açıklanır; böylece korunma yeteneğinin insanın benliğine yönelik tutumuyla ilişkisi görünür hâle gelir.

~ Ana ayette bildirilen bozulabilme yönünün karşılığı, nefsin kirletilip örtülmesi üzerinden açıklanır; böylece fücur ve takva karşıtlığının devamındaki iki farklı sonuç tamamlanır.

~ Ana ayette temiz tutulan nefsin hangi iki yönle karşı karşıya olduğu burada açıklanır; bozulabilme ve korunabilme imkânı, nefsin temizlenmesi konusunun doğrudan zeminini oluşturur.

~ Ana ayetin tam karşıtı burada verilir. Nefsi temiz tutmak başarı ve kurtuluşla ilişkilendirilirken onu kirletip örtmek açık biçimde kayıp ve mahvoluşla ilişkilendirilir.

~ Bu ayet de temizlenme ile kurtuluşu doğrudan yan yana getirir. Böylece Şems 9’daki nefsin temiz tutulması ile başarı arasındaki ilişki Kur’an içinde desteklenir.

~ Ana ayette kirletilen nefsin hangi iki yönle karşı karşıya bulunduğu burada açıklanır; bozulabilme özelliği, nefsin kirletilmesi sonucunu anlamak için doğrudan zemin oluşturur.

~ Bu ayet Şems 10’un doğrudan karşıtını verir. Nefsi temizlemek başarı ve kurtuluşla, onu kirletip örtmek ise kayıp ve mahvoluşla ilişkilendirilir.

~ Temizlenme ile kurtuluş arasındaki ilişki burada yeniden vurgulanır; böylece Şems 10’daki kirlenme ve kayıp anlatımının karşıt yönü Kur’an bütünlüğünde desteklenir.

~ Ana ayette bildirilen azgınlık ve yalanlama, burada toplumun en azılı kişisinin harekete geçmesiyle davranış alanına taşınır ve sonraki olayın başlangıcı açıklanır.

~ Semud’un yalanladığı hakikatin karşısında Allah’ın elçisinin açık uyarısı yer alır; böylece toplumun tavrının kendilerine yapılan bildirimden sonra ortaya çıktığı belirginleşir.

~ Ana ayetteki genel yalanlama burada somut eylemi ve sonucuyla açıklanır; Semud’un elçiyi yalanlaması, devenin boğazlanması ve günahları sebebiyle karşılaştıkları sonuç birlikte bildirilir.

~ Ana ayette harekete geçen kişinin ortaya çıktığı toplumsal ortam burada açıklanır. Semud’un azgınlığı ve yalanlaması, sonraki fiilî başkaldırının doğrudan öncesini oluşturur.

~ En azılı kişinin harekete geçmesinin hemen ardından Allah’ın elçisinin açık uyarısı aktarılır. Böylece girişilen eylemin karşısında kendilerine bildirilen sınır belirgin biçimde ortaya konulur.

~ Ana ayette başlayan hareket burada sonucuna ulaşır. Yalanlama ve devenin boğazlanması birlikte anlatılır; ardından toplumun günahları sebebiyle karşılaştığı ağır sonuç açıklanır.

~ Ana ayetteki uyarının hangi olay sırasında yapıldığını bu ayet açıklar. Semud’un en azılı kişisinin harekete geçmesi üzerine elçinin deve konusundaki uyarısı gelir.

~ Bu ayet, Şems 13’te kısaca belirtilen su hakkını ayrıntılandırır. Deve ile toplum arasında suyun paylaşılmış olduğunu ve devenin belirlenmiş içme hakkını açıklar.

~ Şems 13’te korunan su hakkının paylaşım düzeni burada ayrıca açıklanır. Suyun taksim edilmiş olması, devenin içme hakkının belirlenmiş bir düzen içinde bulunduğunu gösterir.

~ Ana ayette gerçekleştirilen eylemden hemen önce yapılan açık uyarı burada aktarılır; böylece devenin boğazlanmasının kendilerine bildirilmiş bir sınıra rağmen gerçekleştiği anlaşılır.

~ Bu ayet devenin kesilmesini Rablerinin emrini çiğnemekle ilişkilendirir ve Semud’un meydan okuyan tavrını açıklayarak Şems 14’teki yalanlama ve eylemi ayrıntılandırır.

~ Şems 14 Semud’un kırılıp yerle bir edildiğini bildirirken bu ayet aynı toplumun uğradığı sonucu farklı bir anlatımla açıklayarak kıssanın sonunu destekler.

~ Ana ayette Allah’ın sonucundan çekinmediği iş, hemen önce burada açıklanır; Semud’un günahları sebebiyle kırılıp geçirilmesi ve yerle bir edilmesi kıssanın doğrudan bağlamını oluşturur.

~ Şems 15 Allah’ın hükmünün sonucundan korkmadığını bildirirken bu ayet Rabbin yakalayışının şiddetini vurgular; iki ifade ilâhî hükmün uygulanmasındaki kesinliği birlikte gösterir.

~ Allah’ın işin sonucundan çekinmediğini bildiren ana ayetle bu ifade doğrudan birleşir; Allah’ın dileğini gerçekleştirmesi herhangi bir yaratılmışın korkusuna veya engellemesine bağlanmaz.