BİZ her ümmet, uygarlık, medeniyet, topluluk için uygulayacağı tek bir ibadet yolu gösterdik, tek bir ibadet tarzı belirledik. O hâlde din işinde yaşam tarzı konusunda seninle asla çekişmesinler. Sen Rabbine davet et. Çünkü sen hiç şüphesiz hakka götüren dosdoğru bir yol üzerindesin.[*]

________________

[*] Bu ayet, dinin özünde tek bir ilahî kaynaktan gelen ortak bir yöneliş olduğunu, fakat her topluluğa kendi şartlarına uygun bir ibadet düzeni verildiğini anlatır. Yani Allah, tarih boyunca farklı ümmetlere farklı uygulama biçimleri tanımış; fakat hepsinin yöneldiği merkez aynı kalmıştır. Bu, dinin özünün sabit, uygulama biçimlerinin ise hikmete bağlı olarak değişebildiğini gösterir.

Burada dikkat çekilen nokta, ibadet farklılıklarının bir çatışma sebebi yapılmaması gerektiğidir. İnsanlar kendi yollarını mutlaklaştırıp başkalarının ibadet biçimleri üzerinden tartışma üretmemelidir. Çünkü ilahî düzen, her toplumu kendi şartları içinde muhatap almıştır. Bu yüzden peygambere verilen talimat, tartışmaya girmek değil; hakikati merkeze alarak insanları doğrudan Rabbine çağırmaktır.

Ayetin son kısmı ise güçlü bir güven mesajı taşır: Hak üzere olan, doğru yolun ölçüsünü tartışmalarla değil, ilahî rehberlikle belirler. Bu da şunu gösterir: Hak yol, çoğunlukla veya gelenekle değil; vahyin rehberliğiyle anlaşılır. İnsanların çekişmesi hakikati değiştirmez; doğru olan yol, Allah’a çağıran ve O’nun belirlediği istikamette yürüyen yoldur.

Mensek (مَنْسَك) kelimesi Kur’an’da; ibadet edilen yol, ritüel, kulluk yöntemi ve Allah’a yöneliş biçimi anlamlarına gelir. Kökü “n-s-k” olup; arınmak, ibadet etmek ve kendini Allah’a adamak manalarını taşır.

Kur’an bütünlüğünde mensek, sadece dar anlamda kurban ya da hac ritüeli değildir. Bir ümmetin Allah’a yönelirken izlediği ibadet sistemi, kulluk düzeni ve yaşayış tarzını kapsar. Yani şekilsel bir ritüelden ziyade, Allah’ın o topluma belirlediği ibadet yolu ve uygulama modeli demektir.

Bu yüzden Hac 67’de geçen mensek, her topluluğa verilmiş kendine özgü ibadet düzenini ifade eder. Öz aynı kalır: Allah’a kulluk. Ancak uygulama biçimleri, zaman ve şartlara göre farklılaşabilir. Böylece mensek; dinin özü değil, özün hayata yansıyan ibadet biçimi olarak anlaşılır.