Allah dileme özgürlüğü vermeyi dilemeseydi siz zaten bir şey dileyemezdiniz. Şüphesiz Allah her şeyi bilendir, hikmet sahibidir.[*]
_________________
[*] Bu ifade, insanın irade sahibi oluşunun bile başlı başına ilahî bir lütuf olduğunu hatırlatır. İnsan kendini bağımsız bir varlık gibi görse de, dileme gücünün kaynağı kendisi değildir. İnsana “istemek” kabiliyeti verilmiş, böylece sorumluluk ve imtihan alanı açılmıştır. Yani insanın seçebilmesi, tercih edebilmesi ve yön belirleyebilmesi başıboş bir yetki değil; verilmiş bir emanettir.
Burada vurgulanan temel hakikat şudur: İnsan dilemesini kullanır ama dileme alanını kuran Allah’tır. Eğer insana irade verilmeseydi, ne iman ne inkâr, ne iyilik ne kötülük anlam kazanırdı. Bu yüzden ayet, özgürlüğü mutlaklaştırmaz; onu ilahî irade içinde konumlandırır. İnsan seçer, fakat seçme imkânının varlığı Allah’ın dilemesine bağlıdır.
Devamındaki “Allah her şeyi bilendir, hikmet sahibidir” ifadesi ise bu düzenin rastgele olmadığını gösterir. İnsana verilen özgürlük kontrolsüz bir boşluk değil; ilim ve hikmetle kuşatılmış bir alanıdır. Allah, kimin neyi neden seçtiğini bilir ve her tercihin sonuçları da bu hikmet çerçevesinde şekillenir.
Sonuç olarak bu ayet, insanın ne tamamen zorlanmış ne de tamamen bağımsız olduğunu öğretir. İnsan irade sahibidir ama iradenin kaynağı Allah’tır. Bu denge, hem sorumluluğun temelini oluşturur hem de insanı kibirden korur: Dileyebildiğin için sorumlusun, ama dileme gücünün bile sana ait olmadığını bilmelisin.
