ONLARA Adem’in iki oğlunun, iki insan oğlunun haberini gerçek olarak oku: Hani ikisi de Allah’a yakınlaşmak için takdim edilmiş, sunulmuş olan;[1] birinden kabul edilmiş, diğerinden kabul edilmemişti! O takdim edilenin, sunulanın Allah tarafından kabul edilmeyen kişi; “Andolsun seni mutlaka öldüreceğim” demişti. Diğeri; “Allah ancak kendisine karşı gelmekten sakınanlardan kabul eder” demişti.

______________________
[1] Arapça “kurban = القربان” kelimesi, “Yüce Allah’a yakınlasma vesilesi yapılan şeydir. Yaygın kullanımda, ‘hak yolunda boğazlanan kurbanın’ adı haline gelmiştir.” (Müfredat). Ayrıca burada orijinal metinde geçen adem kelimesi bildiğimiz Nebi Adem as. değil, insan anlamındadır. Dolayısıyla bu ayeti Adem’in iki oğlu olarak anlamak doğru değil. Geçmişte biz de öyle anlıyorduk. Adem’in iki oğlu Habil ve Kabil diye Tevrat’ta anlatılan hikâye ile bu ayeti özdeşleştiriyorduk. Normal iki insan oğlunun hikayesidir; bugün biz böyle anlıyoruz. En doğrusunu Allah bilir.

ADEM’İN İKİ OĞLUNUN YA DA İKİ İNSANOĞLU’NDAN BİRİ NEDEN KENDİNİ SAVUNMAMIŞ TA ÖLDÜRTMÜŞ?!

Sanki ölümü kabul gibi görülen, anlaşılan Ayetin sebeb-i hikmetleri üzerine tefekkür, tedebbür!

İnsanın iç dünyasında adalet ile haksızlık, merhamet ile saldırganlık arasında sürekli bir mücadele vardır. Kur’an, bu mücadeleyi somut bir örnek üzerinden anlatır ve insanın nasıl bir ahlâkî tavır alması gerektiğini gösterir. Bu söz, saldırıya uğrama ihtimali karşısında bile haksızlığa başvurmayan, Allah bilinciyle hareket eden bir insanın tavrını ortaya koyar.

Bu ifade, bir insanın karşısındaki kişinin kötülüğüne aynı kötülükle karşılık vermemesi gerektiğini anlatır. Burada korku ya da güçsüzlükten doğan bir geri çekilme yoktur; aksine güçlü bir iman bilinci vardır. Çünkü “Âlemlerin Rabbi olan Allah’tan korkmak” demek, yalnızca insanlardan değil, yapılan her davranışın Allah katında bir karşılığı olacağını bilerek hareket etmek demektir. Bu bilinç, insanı haksız yere cana kıymaktan, intikam duygusuyla hareket etmekten ve zulme ortak olmaktan alıkoyar.

Kur’an’ın bu mesajı, insanın sorumluluğunu hatırlatır: Başkasının suçu, insana suç işleme hakkı vermez. Bir başkası zulme yönelse bile, müminin ölçüsü Allah’a karşı duyduğu saygı ve sorumluluk bilincidir. Bu nedenle gerçek iman, sadece ibadetle değil; öfke anında bile adaleti ve hakkı koruyabilmekle ortaya çıkar.

Böylece bu söz, insanlık için evrensel bir ilke koyar: Güçlü olan, karşılık verebilen değil; kötülüğe rağmen elini zulme uzatmayan, Allah bilinciyle hareket eden kimsedir. Çünkü gerçek adalet ve gerçek korku, insanlardan değil âlemlerin Rabbi olan Allah’tandır.

Peki bu kişi kendisini neden savunmamış ta kendini öldürtmüş?!

~ Hikmeti (bize verilmek istenen mesaj) ne olabilir?!

Bu söz, Kur’an’da anlatılan iki kardeş kıssasında geçer (Maide 27-31). Burada konuşan kişi, kardeşinin kendisini öldürmeye yöneldiğini gördüğü hâlde aynı suçu işlemeye razı olmayan kişidir. Bu tavrın hikmeti birkaç yönlüdür.

Birinci yön:
Burada verilen mesaj pasiflik değil, suça ortak olmama kararlılığıdır. “Ben seni öldürmek için elimi uzatmam” demesi, “Ben de senin yaptığın gibi bir cinayet işlemeyeceğim” anlamındadır. Yani o kişi, haksız yere cana kıymanın Allah katında büyük bir suç olduğunu bildiği için kendisini saldırgan konumuna düşürmemeyi tercih eder.

İkinci yön:
Bu tavır, Allah korkusunun insanı suçtan alıkoymasıdır. “Âlemlerin Rabbi olan Allah’tan korkarım” ifadesi, davranışın merkezine Allah bilincini koyar. Yani karşısındaki insanın saldırganlığı değil, Allah’ın huzurunda hesap verecek olma gerçeği belirleyici olur.

Üçüncü yön:
Kıssada asıl amaç, cinayetin insanlık tarihindeki ilk büyük zulümlerden biri olduğunu göstermek ve haksız yere cana kıymanın ne kadar ağır bir günah olduğunu öğretmektir. Bu nedenle Kur’an hemen ardından şu ilkeyi bildirir: Bir insanı haksız yere öldürmek bütün insanlığı öldürmek gibidir; bir insanı yaşatmak da bütün insanlığı yaşatmak gibidir.

Dördüncü yön:
Bu olay, zulmün sorumluluğunun tamamen zalime ait olduğunu göstermek içindir. Masum olan kişi suça bulaşmadığı için suç bütünüyle saldırgana yüklenir. Böylece insanlık için açık bir ahlâk ölçüsü ortaya konur: Kötülük yapanla aynı kötülüğü yapmak insanı haklı kılmaz.

Sonuçta burada anlatılan şey, kendini savunmanın yasaklanması değil; haksız yere kan dökmenin reddedilmesidir. Kıssadaki kişi, zulme zulümle karşılık vererek katil konumuna düşmek yerine Allah’ın huzurunda temiz kalmayı tercih eder. Kur’an bu olay üzerinden insanlığa şu dersi verir: Gerçek takva, güç anında değil; öfke ve tehdit anında bile insanın elini haksızlığa uzatmamasıdır.