Dedi ki: “Kendisini kuru çamurdan, değişken/şekil alabilen balçıktan yarattığın bir beşerin[*]/insanın önünde boyun eğmek (onu tanımak) bana yakışmaz!”
______________________
[1] Kur’an’da yer alan “Beşer” ve “İnsan” kavramları her ne kadar eş anlamlı gibi görünseler de ilgili ayetler incelendiğinde farklı bağlamlarda kullanıldıkları göze çarpar. Kavramlar arasındaki ortak nokta ise ikisinin de aynı varlığı ifade etmeleridir.
Rabbimiz, “kurumuş, yıllanıp kokuşmuş kara balçıktan” yarattığını ifade ettiği Adem için birbirini takip eden ayetlerde hem “insan” hem de “beşer” kavramlarını kullanıyor. Bu da Adem’in ve onun türünün yaratılış itibariyle bu iki vasfı taşıdığını gösterir. Bu vasıflar arasındaki farkın ne olduğunu da ilgili diğer ayetlerden öğreniyoruz.
a) Beşer
Kur’an, insan türüyle ilgili fizyolojik yapısı bağlamında bir şey söyleyeceği zaman “beşer” kavramını kullanmaktadır. Örneğin Yusuf’un (a.s) güzelliği karşısında ellerini kesen kadınlar onun bir “beşer” olamayacağını söylüyorlardı. (12/31) İnsanüstü bir varlık olduğuna gönderme yapıyorlardı da diyebiliriz.
Allah’ın elçileri de gönderildikleri toplumlarda “yeme-içme” gibi fizyolojik bazı özelliklerinden dolayı dışlanmışlardır. Zira toplumlar kendileri gibi etten kemikten bir beşer değil, bir melek talep ediyorlardı. İlgili bazı ayetler (23/33-34), (17/95-96).
Ölümlü bir varlık olarak yaratılmış olmamız da biyolojik yapımızla ilişkilidir. Rabbimiz bu gerçeği ifade ederken “beşer” kavramını kullanmaktadır (21/34).
b) İnsan
“İnsan” kavramının geçtiği ayetlerde insan türünün sosyal bir varlık olması özelliğinden bahsedilmektedir. Mesela, Rabbimiz insana öğrettiği şeylerden bahsederken bu kavramı kullanmaktadır (96/5), (55/3-4).
İnsanın özgür iradesiyle ortaya koyduğu davranışlarla ilgili de bu kavram kullanılır (103/2-3), (96/6-7).
Ayetlerde “sorumluluk ve imtihan” söz konusu olduğunda yine “insan” kavramı devreye girmektedir (33/72), (76/2).
İnsanın ahiretteki durumuyla ilgili ayetlerde de bu kavram kullanılır (79/34-35), (75/10), (89/23).
Sonuç olarak, ayetlerde “beşer” kavramı, insanın etten kemikten bir varlık olması bağlamında kullanılırken; “insan” kavramı irade ve sorumluluk sahibi sosyal bir varlık olması bağlamında karşımıza çıkmaktadır. Fakat başta ifade ettiğimiz gibi beşer de insan da farklı iki varlığın değil; aynı varlığın iki ayrı vasfıdır / özelliğidir.
📖 Alternatif Anlatımlar
Aynı ayeti üç farklı anlatımla keşfedin.
Kısa ve Öz Anlatım
Hicr 33. ayette bilme ve bilinçli davranma öne çıkar. Metindeki “Dedi ki: “Kendisini kuru çamurdan, değişken/şekil alabilen balçıktan yarattığın bir” sözü, açıklamanın hangi ifadeden hareket ettiğini gösterir.
Açıklayıcı Anlatım
Ayetin muhatabına sunduğu anlatım bilme ve bilinçli davranma çevresinde şekillenir. “Dedi ki: “Kendisini kuru çamurdan, değişken/şekil alabilen balçıktan yarattığın bir” bölümünün önceki ve sonraki ifadelerle bağı gözetildiğinde, metnin bildirdiği husus ile okuyucunun yapabileceği çıkarım birbirinden ayrılır.
Detaylı Anlatım
Hicr suresinin 33. ayeti, bilme ve bilinçli davranma açısından okunabilir. “Dedi ki: “Kendisini kuru çamurdan, değişken/şekil alabilen balçıktan yarattığın bir” ifadesi, ayetin kendi sözleriyle belirlediği başlangıç noktasıdır. Önce bu ifadenin öznesi, muhatabı ve bağlamı dikkate alınmalıdır. Ardından surenin yakın ayetlerinde anlatılanlarla ilişkisi araştırılabilir. Bu yaklaşım, ayette açıkça bulunmayan bir olayı, vaadi veya hükmü kesin bilgi gibi eklemeksizin anlatımın sınırlarını korur.
📤 Sosyal Medya Paylaşım Bağlantıları
📋 Metni + Bağlantıyı Kopyala düğmesine basın. 📱 Sosyal medya hesabınızda yeni gönderi açın. 📌 Metin alanına basılı tutup Yapıştır seçeneğini kullanın. 🔗 Ayet mesajı, bağlantı ve etiketler boş satırlarla birlikte kopyalanır; uygulamalar metni kendiliğinden yerleştirmeyebilir.
💜 Paylaştığın her ayet, başka bir kalpte yeni bir ufuk açabilir.
KKA · Kur'an'ın Keşif Atlası