EĞER inananlardan iki grup birbirlerine girip vuruşurlarsa, aralarını düzeltin. Eğer biri ötekine karşı haddi aşarsa Allah’ın buyruğuna sulha, saldırmazlığa dönünceye kadar haddi aşan tarafa karşı savaşın. Eğer sulha, barışa dönerse artık aralarını adaletle düzeltin ve adaletli davranın. Çünkü Allah âdaletli davrananları sever.[*]

______________

[*] Bu ayet, mümin toplum içinde ortaya çıkabilecek çatışmaların nasıl çözüleceğini belirleyen temel bir ilkeyi ortaya koyar. İnsan topluluklarında anlaşmazlıkların çıkması kaçınılmazdır. İnanan iki grubun birbiriyle çatışması da mümkündür. Ancak burada asıl önemli olan, böyle bir durumda toplumun nasıl davranması gerektiğidir. Ayet, taraf tutmayı değil; adalet merkezli bir çözümü emreder. İlk yapılması gereken şey, çatışan tarafların arasını düzeltmeye çalışmaktır. Bugün uluslararası ilişkilerde buna “diplomasi trafiği” denilmektedir. Tarafları masaya oturtmak, konuşmayı sürdürmek, arabuluculuk yapmak ve gerilimi düşürmek için yürütülen girişimler bu ilkenin modern dünyadaki karşılığıdır.

Fakat bazen taraflardan biri barışı kabul etmez ve saldırganlığını sürdürür. Böyle bir durumda ayet, haksızlığı görmezden gelmeyi değil, zulmü durdurmayı emreder. Haddi aşan tarafın saldırganlığı sona erinceye kadar ona karşı durulması gerektiği belirtilir. Bu, intikam amacıyla değil; adaleti yeniden kurmak ve saldırıyı durdurmak içindir. Amaç karşı tarafı yok etmek değil, onu tekrar barış ve hukuk düzenine döndürmektir. Günümüz dilinde bu durum, diplomasi sonuç vermediğinde uluslararası hukuk çerçevesinde saldırgan tarafa karşı ortak tavır alınmasına benzetilebilir.

Saldırgan taraf barışa döndüğünde ise düşmanlık sürdürülmez. Tam tersine taraflar arasında yeniden adil bir düzen kurulması gerekir. Bu noktada kin, öfke veya tarafgirlik devreye girmemelidir. Ayetin son vurgusu özellikle dikkat çekicidir: Allah adaletli davrananları sever. Yani müminlerin görevi sadece çatışmayı bitirmek değil; bunu adaletle yapmak ve hiçbir tarafa haksızlık etmemektir.

Böylece ayet, mümin toplumda güç dengesi değil adalet ve barış esasının hâkim olması gerektiğini öğretir. Çatışma çıktığında yapılması gereken şey tarafları körü körüne desteklemek değil; önce barışı sağlamak için diplomasi trafiğini işletmek, gerekirse zulmü durdurmak ve sonunda adaletli bir düzen kurmaktır. Bu ilkeye bağlı kalan toplumlar hem iç barışı korur hem de iman kardeşliğini ayakta tutar.