“Evet biz de sizin gibi yalnızca ölümlü birer beşeriz[1] / insanız. Ancak, Allah kullarından dilediği kişiye (nübüvvet ve risâlet) lütfeder. Allah’ın izni olmaksızın (risâletten ve nübüvvetten) size bir delil getirmemiz mümkün değildir. İnananlar Allah’a güvensinler.
______________________
[1] Kur’an’da yer alan “Beşer” ve “İnsan” kavramları her ne kadar eş anlamlı gibi görünseler de ilgili ayetler incelendiğinde farklı bağlamlarda kullanıldıkları göze çarpar. Kavramlar arasındaki ortak nokta ise ikisinin de aynı varlığı ifade etmeleridir.
Rabbimiz, “kurumuş, yıllanıp kokuşmuş kara balçıktan” yarattığını ifade ettiği Adem için birbirini takip eden ayetlerde hem “insan” hem de “beşer” kavramlarını kullanıyor. Bu da Adem’in ve onun türünün yaratılış itibariyle bu iki vasfı taşıdığını gösterir. Bu vasıflar arasındaki farkın ne olduğunu da ilgili diğer ayetlerden öğreniyoruz.
a) Beşer
Kur’an, insan türüyle ilgili fizyolojik yapısı bağlamında bir şey söyleyeceği zaman “beşer” kavramını kullanmaktadır. Örneğin Yusuf’un (a.s) güzelliği karşısında ellerini kesen kadınlar onun bir “beşer” olamayacağını söylüyorlardı. (12/31) İnsanüstü bir varlık olduğuna gönderme yapıyorlardı da diyebiliriz.
Allah’ın elçileri de gönderildikleri toplumlarda “yeme-içme” gibi fizyolojik bazı özelliklerinden dolayı dışlanmışlardır. Zira toplumlar kendileri gibi etten kemikten bir beşer değil, bir melek talep ediyorlardı. İlgili bazı ayetler (23/33-34), (17/95-96).
Ölümlü bir varlık olarak yaratılmış olmamız da biyolojik yapımızla ilişkilidir. Rabbimiz bu gerçeği ifade ederken “beşer” kavramını kullanmaktadır (21/34).
b) İnsan
“İnsan” kavramının geçtiği ayetlerde insan türünün sosyal bir varlık olması özelliğinden bahsedilmektedir. Mesela, Rabbimiz insana öğrettiği şeylerden bahsederken bu kavramı kullanmaktadır (96/5), (55/3-4).
İnsanın özgür iradesiyle ortaya koyduğu davranışlarla ilgili de bu kavram kullanılır (103/2-3), (96/6-7).
Ayetlerde “sorumluluk ve imtihan” söz konusu olduğunda yine “insan” kavramı devreye girmektedir (33/72), (76/2).
İnsanın ahiretteki durumuyla ilgili ayetlerde de bu kavram kullanılır (79/34-35), (75/10), (89/23).
Sonuç olarak, ayetlerde “beşer” kavramı, insanın etten kemikten bir varlık olması bağlamında kullanılırken; “insan” kavramı irade ve sorumluluk sahibi sosyal bir varlık olması bağlamında karşımıza çıkmaktadır. Fakat başta ifade ettiğimiz gibi beşer de insan da farklı iki varlığın değil; aynı varlığın iki ayrı vasfıdır / özelliğidir.
Alternatif Anlatımlar
Kısa ve Öz Anlatım
Burada dikkat çeken nokta, “Evet biz de sizin gibi yalnızca ölümlü birer beşeriz [1] / insanız” ifadesidir. Ayet, vahye çağrı, şükür ve peygamberlerin mücadelesi çerçevesinde okunurken söylenenin kapsamı korunmalıdır.
Açıklayıcı Anlatım
Ayetin merkezinde “Evet biz de sizin gibi yalnızca ölümlü birer beşeriz [1] / insanız” sözü yer alır. Bu ifade, vahye çağrı, şükür ve peygamberlerin mücadelesi konularıyla ilişkili olarak değerlendirilir. Sözü edilen özne, muhatap ve bildirilen durum birbirinden ayrıldığında metnin vurgusu daha açık görülür; ayette bulunmayan ayrıntılar bu açıklamaya eklenmez.
Detaylı Anlatım
İbrâhîm suresinin 11. ayetinde “Evet biz de sizin gibi yalnızca ölümlü birer beşeriz [1] / insanız” ifadesi üzerinde durulur. İlk olarak ayetin doğrudan bildirdiği olay, nitelik veya hitap belirlenmelidir. Ardından bu ifadenin öncesindeki ve sonrasındaki ayetlerle bağlantısı gözetilerek vahye çağrı, şükür ve peygamberlerin mücadelesi bakımından ne söylediği ele alınabilir. Bu okuma, metnin açıkça bildirdiği hususları yorumdan ayırmayı ve ayete dışarıdan kesin bir hüküm yüklememeyi amaçlar.
