SENDEN fetva istiyorlar. De ki: “Allah size ‘kelâle’; babasız ve çocuksuz kimsenin mirası hakkında hükmünü açıklıyor: Çocuğu olmayan bir kişi ölür de kız kardeşi bulunursa[1], bıraktığı malın yarısı onundur. Eğer kız kardeşi ölür ve çocuğu da bulunmazsa erkek kardeş ona varis olur. Eğer kız kardeşleri iki kişi iseler erkek kardeşin bıraktığının üçte ikisi onlarındır. Eğer kardeşler erkekli kızlı iseler o zaman bir erkeğe iki kızın hissesi kadar pay vardır. Adalet’ten sapmayasınız diye Allah size (hükmünü) açıklıyor. Allah her şeyi bilir.

______________________
[1] Kızlara / kadınlara miras konusunda, İslâmiyet’in “erkeklere göre” az önerdiği gibi iddialar, bu ayetle çelişmektedir. Kızlara / kadınlara İslâm miras hükümlerine göre, pek çok kaynaktan miras verilmektedir.

Bu ayet, miras hukukunda en karışık görülen alanlardan biri olan “kelâle” durumunu netleştirmek için gelir. Kelâle; kişinin anne-baba ve çocuk gibi doğrudan miras hatları olmadan vefat etmesi hâlidir. Böyle durumlarda toplumda belirsizlik doğar, haklar karışır ve güçlü olanın zayıfı ezmesi kolaylaşır. Ayet, bu karmaşayı kaldırmak ve ölçüyü ilahî bir dengeye bağlamak için konuşur.

Verilen paylar matematikten çok adaletin korunmasına yöneliktir. Kız kardeşin yarım pay alması, iki kız kardeşin üçte ikiye ulaşması ve erkek-kız birlikte olduğunda “erkeğe iki pay” ölçüsü, sorumluluk dengesiyle ilgilidir. Burada amaç cinsiyet üstünlüğü değil, aile içi yük ve sorumlulukların dengelenmesidir. Kur’an, mirası duygulara ya da örfe bırakmaz; ölçü koyarak kavgayı daha doğmadan engeller.

Ayetin en önemli yönü, hükmü bir fetva sorusuna cevap olarak vermesidir. Yani insanlar belirsizlik yaşamış, çözüm aramış ve vahiy bu boşluğu doldurmuştur. Bu, mirasın insan aklına göre değil, hak merkezli bir ilke ile belirlenmesi gerektiğini gösterir. Çünkü miras en çok ihtilaf çıkaran alanlardan biridir ve burada keyfîlik toplumsal kırılma üretir.

Sonuç olarak ayetin muradı, sadece pay oranlarını bildirmek değil; mirasta belirsizliği kaldırıp adaleti güvence altına almaktır. Allah’ın “adaletten sapmayasınız diye açıklıyor” vurgusu, meselenin özünü verir: Miras bir servet paylaşımı değil, bir hak imtihanıdır. Ölçü korunursa aile bağları yaşar, ölçü bozulursa miras kardeşliği bile düşmanlığa çevirebilir.